Τζιοκόντα Μπέλι: Είμαστε μάρτυρες του ενταφιασμού της δημοκρατίας στη Νικαράγουα

 Κυριακή, 2 Αυγούστου, 2026

Νίκος Μαρκάτος

Η διάσημη ποιήτρια Τζιοκόντα Μπέλι αναλύει στο «Βήμα» πώς ο Ντανιέλ Ορτέγα ακύρωσε τις εκλογές, «σβήνοντας» την ελπίδα μιας ολόκληρης χώρας

Μεσολάβησε μία εβδομάδα από όταν ο πρόεδρος της Νικαράγουα, Ντανιέλ Ορτέγα, εξήγγειλε την κατάργηση των εκλογών, επικαλούμενος εθνικούς λόγους που επιβάλουν τον αποκλεισμό της αντιπολίτευσης από τη διαδικασία. Η απόφαση εκλαμβάνεται ως τομή σε σχέση με τον πρότερο αυταρχικό βίο του 80χρονου ηγέτη, ο οποίος έχει κατηγορηθεί για χειραγώγηση του εκλογικού αποτελέσματος στις δύο τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις του 2016 και του 2021.

Αυτή η κορύφωση της αυταρχικοποίησης έρχεται μετά την πολιτική εξουδετέρωση της αντιπολίτευσης, πολλά μέλη της οποίας βρέθηκαν στη φυλακή ή σε εξορία ύστερα από τις αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις του 2018, κατά τις οποίες 355 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Αρκετοί επιφανείς πρώην Σαντινίστας έχασαν την υπηκοότητά τους και αναγκάστηκαν σε εξορία εξαιτίας της ανοικτής αντίθεσής τους στο καθεστώς Ορτέγα, που πλέον ισότιμα συμπεριλαμβάνει τη σύζυγο του, Ροζαλία Μουρίγιο στο προεδρικό σχήμα.

Τέτοια περίπτωση αποτελεί η γεννημένη στη Μανάγουα της Νικαράγουα, Τζιοκόντα Μπέλι. ποιήτρια, μυθιστοριογράφος και δοκιμιογράφος, η Μπέλι συμμετείχε σε μικρή ηλικία το επαναστατικό κίνημα των Σαντινίστας που ανέτρεψε τον δικτάτορα Αναστάσιο Σομόσα το 1979, θέτοντας τέλος στην πολυετή οικογενειακή δικτατορία των Σομόσα ( 1936-79). Λόγω της επικριτικής της στάσης απέναντι στην κυβέρνηση του Ορτέγα, της αφαιρέθηκε η υπηκοότητά της και η περιουσία της κατασχέθηκε το 2023. Κέρδισε το Βραβείο Reina Sofía Ιβηροαμερικανικής Ποίησης το 2023 και έλαβε την ισπανική υπηκοότητα το 2024. Τα βιβλία της «Η γυναίκα φωλιά» και «Το εργοστάσιο της πεταλούδας» κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή και Νεφέλη, σε μετάφραση Κλαίρης Σταθάτου και Θεόφιλου Μπαχτσεβάνη αντίστοιχα.

Γιατί ποιο λόγο πιστεύετε ο Πρόεδρος Ορτέγα επέλεξε αυτή τη συγκεκριμένη συγκυρία για να εφαρμόσει μια οριστική απαγόρευση των δημοκρατικών εκλογών;

Ήταν ιδιαίτερα απρόσμενο το γεγονός ότι επέλεξε την 47η επέτειο της επανάστασης που ανέτρεψε μια 43χρονη δυναστική δικτατορία για να ανακοινώσει τη διαιώνιση μιας άλλης οικογενειακής δικτατορίας. Βρισκόμαστε μάρτυρες του τελικού ενταφιασμού της δημοκρατίας στη Νικαράγουα.

Ο Ντανιέλ Ορτέγα είπε πολύ ξεκάθαρα, ότι δε θα υπάρξουν άλλες εκλογές μέσω των οποίων ο καθένας θα μπορούσε να διεκδικήσει την εξουσία από τον ίδιο και την οικογένειά του. Οι αξιωματούχοι του στη συνέχεια συνειδητοποίησαν τον διεθνή αντίκτυπο αυτών των διακηρύξεων και προσπάθησαν να εξομαλύνουν την κατάσταση. Τώρα, ο Γκουστάβο Πόρας, πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης, λέει ότι θα γίνουν εκλογές, όχι το 2027, αλλά το 2028. Εκλογές βέβαια σχεδιασμένες από τη δικτατορία, με επταετείς «ανανεώσιμες» προεδρικές περιόδους και με κάθε γνήσια ανταγωνιστικό πολιτικά αντίπαλο συνταγματικά αποκλεισμένο.

Πρόκειται ουσιαστικά για την επίσημη μετατροπή ενός αυταρχικού καθεστώτος σε μια δυναστική οικογενειακή δικτατορία, με το καθεστώς να μετακινείται από τη χειραγώγηση των εκλογών στην αποτροπή κάθε πολιτικής αλλαγής στο Σύνταγμα.

Υπάρχει κάποια ρεαλιστική προοπτική για δημοκρατική κινητοποίηση στο τρέχον κοινωνικό πλαίσιο;

Υπό το παρόν καθεστώς, η λαϊκή κινητοποίηση απαγορεύεται και κάθε είδους δημοκρατική οργάνωση διώκεται. Περισσότερες από 5000 ΜΚΟ και οι περισσότερες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (κόμματα, συνδικάτα, επαγγελματικές ενώσεις κλπ) έχουν χάσει το νομικό τους καθεστώς. Δεν πρέπει να χάσουμε την ελπίδα μας αλλά μιλώντας ρεαλιστικά δε βλέπω να προκύπτει κάποιο κίνημα, όπως τα χρόνια του Σομόσα, ειδικά με το καθεστώς επιτήρησης που έχει οικοδομηθεί. Αυτή τη στιγμή ο κόσμος στη Νικαράγουα φοβάται πολύ, μετά και την άγρια καταστολή του 2018, που οδήγησε σε εκατοντάδες θανάτους. Όλα αυτά σε μια χώρα με 452 εξόριστους πολίτες από το 2023 και έπειτα, μεταξύ των οποίων 200 δημοσιογράφοι.

Από άποψη πνευματικής δημιουργίας που σας ωθεί η τρέχουσα κατάσταση στη Νικαράγουα; Στην ανάγκη να καταγράψετε την άρνηση και τη φίμωση ή σε αφηγήσεις νίκης και γυναικείας ενδυνάμωσης;

Ενώ ήμουν στην εξορία, έγραψα ένα μυθιστόρημα που εκδόθηκε το 2024. Είναι μια φανταστική ιστορία δύο γυναικών, μητέρας και κόρης. Η μητέρα ήταν αντάρτισσα στην επανάσταση της Νικαράγουας και η κόρη ζει την εποχή που η επανάσταση δίνει τη θέση της σε μια άλλη δικτατορία.

Ένιωσα την ανάγκη να διηγηθώ την εμπειρία ενός έργου που αποτυγχάνει, αλλά και τη σημασία που έχουν έννοιες όπως η ελπίδα και η ανθεκτικότητα στο να κατανοήσουμε το γεγονός ότι οι σπουδαίες ιδέες για την αλλαγή της κοινωνίας μπορεί να καταλήξουν σε αποτυχία, δίχως αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να πιστεύουμε ότι η αλλαγή είναι απαραίτητη και απαιτεί την προσπάθειά μας.

ΤΟ ΒΗΜΑ