Πέρα από τον γρίφο του Σινά: Η λεπτή ισορροπία της Αθήνας με το Κάϊρο

Τετάρτη, 12 Αυγούστου, 2026

Πιέρρος Ι. Τζανετάκος

Μονή Σινά: το χρονικό της σιωπής και του εφησυχασμού

 

Η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί να κρατήσει τις ισορροπίες ανάμεσα στη γεωπολιτική συμμαχία με την Αίγυπτο στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο και στην εξασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της Μονής της Αγίας Αικατερίνης

Αν για τους Ευρωπαίους και τις ΗΠΑ η Αίγυπτος είναι το τελευταίο προπύργιο πριν από το χάος της Μέσης Ανατολής και του Σαχέλ, ή όπως συνηθίζουν να λένε αμερικανοί διπλωμάτες σε αντίστοιχες περιπτώσεις «too big to fail» (πολύ μεγάλη για να καταρρεύσει), για την Ελλάδα είναι κάτι παραπάνω: αποτελεί αναπόσπαστο εταίρο στο ελληνικό σύστημα ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου, με τη διμερή συνεργασία να επεκτείνεται πέραν της διπλωματίας, στους κομβικούς τομείς της ενέργειας και του Mεταναστευτικού.

Αθήνα και Κάιρο συνδέονται από τις 6 Αυγούστου του 2020 με τη συμφωνία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), διά της οποίας αμφισβητείται εμπράκτως το τουρκολιβυκό μνημόνιο, άρα και συνολικά η αναθεωρητική πολιτική της Αγκυρας στην ευρύτερη περιοχή. Τα δε ελληνοαιγυπτιακά συμφέροντα είναι κοινά και όσον αφορά τις πολιτικές εξελίξεις στη μετεμφυλιακή Λιβύη, ενώ η Αθήνα λειτουργεί ως δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ του Καΐρου και της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Πριν από έναν χρόνο, όμως, με αφορμή την υπόθεση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος της Μονής Αγίας Αικατερίνης του Σινά, οι διμερείς σχέσεις δοκιμάστηκαν, ενώ η στρατηγική της Τουρκίας να επαναπροσεγγίσει την Αίγυπτο, έπειτα από χρόνια αντιπαράθεσης, δημιουργεί περαιτέρω προβληματισμό στην ελληνική πρωτεύουσα. Στόχος της κυβέρνησης είναι να κλείσει – το συντομότερο δυνατόν – η συμφωνία μεταξύ του αιγυπτιακού Δημοσίου και της Μονής, ενώ παραλλήλως αναζητούνται οδοί περαιτέρω ενίσχυσης των δεσμών με το Κάιρο.

Τα εμπόδια της συμφωνίας

Σύμφωνα με τον μέχρι πρότινος προγραμματισμό απέμεναν μόνο ορισμένες λεπτομέρειες προκειμένου να οριστικοποιηθεί η συμφωνία τόσο ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς όσο και τη λειτουργία της Μονής και των χώρων πέριξ αυτής. Οπως, όμως, αποδεικνύεται, μεταξύ των δύο πλευρών υπάρχουν ακόμα σημαντικές διαφορές, ενώ εντός της μοναστικής κοινότητας καταγράφονται δεύτερες σκέψεις και διαφωνίες.

Παρότι για πρώτη φορά θεσμοθετείται επισήμως νομικό πλαίσιο, το οποίο θα καθορίζει την υπόσταση της Μονής, αυτό που δεν παραβλέπεται είναι ότι η υπογραφή της συμφωνίας θα σηματοδοτήσει τη μετάβαση της κυριότητας στο αιγυπτιακό Δημόσιο, με τη μοναστική κοινότητα να διεκδικεί την κατοχή και τη χρήση της εις το διηνεκές. Δι’ αυτής της οδού καλύπτεται ο μείζων στόχος της Αθήνας, δηλαδή η εξασφάλιση του θρησκευτικού και λατρευτικού χαρακτήρα της Αγίας Αικατερίνης.

Και μπορεί η ελληνική πλευρά να επιδεικνύει κατανόηση – ειδικά μετά την περίφημη απόφαση του Εφετείου της Ισμαηλίας – στην απαίτηση των Αιγυπτίων να λάβουν τους τίτλους ιδιοκτησίας, το βάρος της ευθύνης όμως για τον ηγούμενο της Αγίας Αικατερίνης και Αρχιεπίσκοπο του Σινά κ. Συμεών, ο οποίος θα υπογράψει τη συμφωνία, είναι μεγάλο. Εξ ου και ο ίδιος, προκειμένου η κοινότητα να παραμείνει ενωμένη, κρατά διαρκώς ενήμερους τους μοναχούς, γεγονός που επιτείνει τις διαπραγματεύσεις. Είναι ενδεικτικό ότι ο πρώην ηγούμενος Δαμιανός, στον οποίο χρεώνεται ελλειμματική εκπροσώπηση της Μονής στο Εφετείο της Ισμαηλίας, επέλεξε εν μέσω των διαπραγματεύσεων να εκφράσει διά επιστολής προς τον διάδοχό του αντιρρήσεις ως προς την παραχώρηση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος.

Επίσης, εντός της Μονής επικρατεί ανησυχία διότι ακόμα έως σήμερα ο κ. Συμεών δεν έχει λάβει την αιγυπτιακή υπηκοότητα, ως είθισται να συμβαίνει με τον εκάστοτε ηγούμενο, ενώ δεν έχει οριστικοποιηθεί το καθεστώς διαβίωσης των μοναχών στην Αίγυπτο, οι οποίοι έως σήμερα υποχρεώνονται να ανανεώνουν ετησίως τις άδειες παραμονής τους. Αυτή η ρύθμιση θεωρείται άκρως απαραίτητη προκειμένου να συνεχιστεί απρόσκοπτα η λειτουργία της Μονής.

Ο έτερος σοβαρός προβληματισμός του κ. Συμεών, αλλά και συνολικά της διαπραγματευτικής ομάδας, σχετίζεται με το γεγονός ότι η Μονή δεν έχει λάβει ακόμα καθεστώς νομικής προσωπικότητας, απαραίτητο στοιχείο για την εξασφάλιση των δικαιωμάτων της. Πηγή που παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις διαπραγματεύσεις τονίζει ότι «η συμφωνία θα πρέπει ν’ αναγνωρίζει τη Μονή σε θέση συμβαλλόμενου με το αιγυπτιακό κράτος, το οποίο με τη σειρά του θα αναγνωρίζει τους κανόνες λειτουργίας της Μονής, άρα θα εξασφαλίζεται ο ελληνορθόδοξος χαρακτήρας του χώρου».

Καθώς στην αιγυπτιακή νομοθεσία δεν προβλέπεται σύσταση νομικού προσώπου σε θρησκευτικές κοινότητες, μέσω αυτή της οδού διεκδικείται έμμεση αναγνώριση, αλλά και προστασία των δικαιωμάτων της Μονής, των λειτουργών της, της οικονομικής υπόστασης, αλλά και της χρήσης των ακινήτων της. Ειδικά για τα ακίνητα, τα οποία είναι περισσότερα από 70, επιδιώκεται η ρητή δέσμευση της Αιγύπτου ότι ουδέποτε στο μέλλον θα ζητηθεί αντίτιμο χρήσης. Ολα αυτά θα πρέπει να έχουν συμφωνηθεί έως τις 23 Αυγούστου καθώς τότε αναμένεται να οριστικοποιηθούν οι προβλέψεις του Εφετείου της Ισμαηλίας, εξέλιξη που θα δημιουργήσει νέα δικαστικά τετελεσμένα.

Διπλωματικές διαστάσεις

Καθ’ όλη τη διάρκεια του τελευταίου έτους η κυβέρνηση τηρεί μια εξαιρετικά λεπτή ισορροπία καθώς εν μέσω της ρευστής γεωπολιτικής συγκυρίας αφενός επιθυμεί να διατηρηθούν σε άριστο επίπεδο οι ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, αφετέρου όμως επιδιώκει τη σύναψη της καλύτερης δυνατής συμφωνίας για το Σινά. Ανώτερη διπλωματική πηγή επισημαίνει στο «Βήμα» ότι «η υπογραφή της συμφωνίας αφορά τη μοναστική κοινότητα, η κυβέρνηση δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος και σε καμία περίπτωση οι εξελίξεις αυτές δεν επηρεάζουν τους δεσμούς μας με την Αίγυπτο».

Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι εντός διαστήματος ενός μήνα ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει συνομιλήσει τουλάχιστον τέσσερις φορές με τον αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι, ενώ μόλις την περασμένη Τετάρτη ο Κυριάκος Μητσοτάκης επικοινώνησε τηλεφωνικώς με τον πρόεδρο της αραβικής χώρας Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι. Η ατζέντα των συνομιλίων δεν περιορίστηκε στα της Μονής, πρέπει όμως να θεωρείται βέβαιο ότι το Μέγαρο Μαξίμου και το υπουργείο Εξωτερικών επιβλέπουν από μακριά τις διαπραγματεύσεις, σε μια σαφή προσπάθεια να περιοριστεί το ενδεχόμενο πολιτικό κόστος, αναλόγως φυσικά των προβλέψεων της συμφωνίας.

Οπως, πάντως, υπογραμμίζεται από ενημερωμένη πηγή «οι διαπραγματεύσεις δεν διεξάγονται σε συγκρουσιακό κλίμα, κάθε πλευρά όμως διεκδικεί το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα», ενώ εντός του επόμενου χρονικού διαστήματος αναμένεται εκ του σύνεγγυς επαφή των κ.κ. Γεραπετρίτη και Αμπντελάτι. Σημειώνεται, δε, ότι ο κ. Μητσοτάκης αναζητούσε ημερομηνία για να ταξιδέψει στο Κάιρο προκειμένου να συνομιλήσει με τον αιγύπτιο πρόεδρο, χωρίς όμως αυτό να καταστεί εφικτό.

Παραλλήλως, στην Αθήνα καταγράφεται ανησυχία για το ζήτημα του Μεταναστευτικού, ειδικά μετά τα όσα συνέβησαν στη Θέουτα της Ισπανίας. Είναι γνωστό ότι στην Αίγυπτο φιλοξενούνται πολλές εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες, οι οποίοι περνώντας τα σύνορα με την Ανατολική Λιβύη αποτελούν τη βασική πηγή των ροών από τα εκεί παράλια με προορισμό την Κρήτη. Αρα, εκτός της Βεγγάζης, απαιτείται συνεννόηση και με το Κάιρο προκειμένου να ελεγχθούν οι παράτυπες μετακινήσεις.

Στην Αίγυπτο, βεβαίως, αναγνωρίζουν τον κομβικό ρόλο που διαδραμάτισε ο έλληνας πρωθυπουργός στη σύναψη της συμφωνίας παροχής ευρωπαϊκής οικονομικής βοήθειας ύψους 7,5 δισ. ευρώ, εκτιμώντας τόσο τις κινήσεις της Αθήνας για την ενίσχυση των σχέσεων με την ΕΕ, όσο και την ελληνική ναυτική παρουσία στην Ερυθρά Θάλασσα, η οποία συμβάλλει στη διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και στη Διώρυγα του Σουέζ. Αξίζει, δε, να σημειωθεί ότι επιταχύνονται οι διαδικασίες για την έναρξη των εργασιών της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Αιγύπτου (GREGY), ενός έργου που δίνει και ενεργειακή διάσταση στην ελληνοαιγυπτιακή ΑΟΖ. Τέλος, δεν περνούν απαρατήρητες οι στενές επαφές του Καΐρου με την Ουάσιγκτον, με τον απεσταλμένο του Ντόναλντ Τραμπ για τη Βόρεια Αφρική, Μασάντ Μπούλος, να επισκέπτεται σχεδόν μια φορά τον μήνα την Αίγυπτο.

ΤΟ ΒΗΜΑ