Ενέργεια: Ο κρυφός πόλεμος Γκιλφόιλ, Τουρκίας – Τι εκτιμάει η Αθήνα για τα σχέδια των ΗΠΑ

Τρίτη, 20 Οκτωβρίου, 2026

Χρήστος Κολώνας

Το σκληρό παιχνίδι μεταξύ Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και Τομ Μπάρακ και η διαμάχη αμερικανικών κολοσσών για Κάθετο Διαδρόμο και Development Road μέσω Τουρκίας

Ενα έντονο διπλωματικό παρασκήνιο με γεωπολιτικές διαστάσεις βρίσκεται σε εξέλιξη σε Ελλάδα και Τουρκία με φόντο την ενέργεια και τις εναλλακτικές οδούς προμήθειας φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Μια υφέρπουσα διαμάχη μεταξύ αμερικανικών συμφερόντων που θέλουν, από τη μία πλευρά, να ενισχύσουν τον Κάθετο Διάδρομο (Ελλάδα – Βαλκάνια – Ανατολική Ευρώπη) με τον εφοδιασμό του με υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και, από την άλλη πλευρά, να αναβιώσουν τον χερσαίο αγωγό Κατάρ – Τουρκίας (Development Road) και τον εφοδιασμό του με φυσικό αέριο από κοίτασμα της αραβικής χώρας. Το σχεδιαζόμενο project, αν και εφόσον υλοποιηθεί, θα ακολουθεί μετά το Κατάρ τις χώρες Σ. Αραβία, Ιορδανία/Ιράκ και Συρία. Και το αέριό του θα προέρχεται από το τεράστιο κοίτασμα North Dome.

Οι πληροφορίες από τον χώρο της ενεργειακής διπλωματίας σημειώνουν μάλιστα ότι οι δύο πρέσβεις των ΗΠΑ σε Ελλάδα (Κίμπερλι Γκίλφοϊλ) και σε Τουρκία (Τομ Μπάρακ) επιδίωξαν να εξυπηρετήσουν εκατέρωθεν αμερικανικά συμφέροντα. Και οι ίδιες πηγές σχετίζουν την απομάκρυνση της Γκίλφοϊλ με αυτό το σκληρό παιχνίδι.

H Venture Global, ο κολοσσιαίος αμερικανικός παραγωγός LNG από τη Βιρτζίνια, είναι ο πρώτος παίκτης που προωθεί το υγροποιημένο αέριο μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, κατόπιν και σχετικών συμφωνιών που σύνηψε με την Atlantic SEE LNG Trade (AKTOR με 60% και ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%) για την εμπορία ποσοτήτων τους μέσω μακροπρόθεσμων συμβολαίων.

Στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου, την αναβίωση του μεγάλου αγωγού (μήκους άνω των 2.000 χλμ.) προωθούν, σύμφωνα με αναλύσεις και δημοσιεύματα, η Chevron του Τέξας, η καταριανή UCC και η επενδυτική TI Capital, με τον ιδρυτή της οποίας να φέρεται ότι έχει στενούς επιχειρηματικούς δεσμούς ο Τομ Μπάρακ. Για την ακρίβεια, και όπως προκύπτει από δημοσιογραφική έρευνα του Reuters, ο κ. Μπάρακ φέρεται να άσκησε έντονες πιέσεις ώστε ένας άλλος αγωγός, που μπορεί να αποτελέσει τμήμα του Development Road, ο Κιρκούκ – Μπανιάς, να ανατεθεί στην TI Capital.

Στις 9 Οκτωβρίου 2026 το Reuters αποκάλυψε έρευνα για τον αμερικανό απεσταλμένο Τομ Μπάρακ και τις σχέσεις του με εταιρεία που επιδιώκει συμμετοχή σε μεγάλο ιρακινό ενεργειακό έργο. Αυτό αφορά τον αγωγό Κιρκούκ – Μπανιάς, Ιράκ – Συρία, αξίας περίπου 15 δισ. δολαρίων.

Συνολικά ο Development Road δείχνει να είναι ένα πολυσύνθετο έργο και δύσκολο ως προς την ανάπτυξή του.

Ο Κάθετος Διάδρομος και η εκτόξευση εξαγωγών

Σαφές προβάδισμα ανάμεσα στις δύο εναλλακτικές διαδρομές έχει ο Κάθετος Διάδρομος, τον οποίο αναφανδόν έχουν στηρίξει δημόσια Ελλάδα και ΗΠΑ.

Ο Κάθετος Διάδρομος είναι υπαρκτή όδευση και αποτελεί ουσιαστικά σύμπλεγμα αγωγών και υποδομών χωρών της περιοχής της Νοτιοανατολικής Ευρώπης: Ελλάδα με τον τερματικό σταθμό LNG της Ρεβυθούσας και το FSRU της Αλεξανδρούπολης και τον υφιστάμενο αγωγό που χρησιμοποιεί ως σημείο εξόδου του αμερικανικού αερίου το Σιδηρόκαστρο, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία (υποσχόμενη αγορά). Πρόσφατα, με συμφωνίες, στο παιχνίδι μπαίνουν και Αλβανία, Σερβία και Βόρεια Μακεδονία.

Ο Κάθετος Διάδρομος γεννήθηκε ως ιδέα και έλαβε σάρκα και οστά μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να απαγορεύσει από το 2027 τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου. Το καύσιμο της Ρωσίας έφτανε πλέον μέσω του Turkstream (τουρκικών συμφερόντων αγωγός) καμουφλαρισμένο… με αζέρικο αέριο. Συνεπώς η μάχη για την εξασφάλιση εναλλακτικών πηγών αερίου έχει ανάψει, με το αμερικανικό LNG να διεκδικεί μέρος της πίτας.

Η Ευρώπη διψάει… για ενέργεια και η συγκεκριμένη όδευση καλύπτει τις ανάγκες μιας αγοράς 100 εκατομμυρίων κατοίκων. Η πλήρης ενεργοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, περιορίζει την ενεργειακή επιρροή της Τουρκίας στην περιοχή.

Αλλωστε και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου με δήλωσή του στον τηλεοπτικό σταθμό Open μόλις την περασμένη Πέμπτη, 15 Οκτωβρίου, σημείωσε αναφορικά με τον ανταγωνισμό στον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης: «Ο Κάθετος Διάδρομος είναι εδώ και λειτουργεί στην πράξη». Οπως τόνισε, «αν συγκρίνουμε τον Σεπτέμβριο του 2026 με τον Σεπτέμβριο του 2025, υπάρχει αύξηση εξαγωγής φυσικού αερίου από την Ελλάδα κατά 169%, το συντριπτικό ποσοστό του οποίου πηγαίνει, μέσω Κάθετου Διαδρόμου, προς τον Βορρά. Οι ελληνικές ενεργειακές υποδομές αξιοποιούνται στο έπακρο. Τι συζητούμε, λοιπόν; Υπάρχουν χώρες που θέλουν να πάρουν φυσικό αέριο και θα το πάρουν – το επιβεβαιώνουν τα νούμερα. Η ερώτηση είναι η εξής: Θέλουμε να το πάρουν διά μέσου Ελλάδας ή διά μέσου Τουρκίας; Να τοποθετηθούμε σε αυτό. Εγώ, ως υπουργός της ελληνικής κυβέρνησης, εργάζομαι ακριβώς για να το πάρουν από την Ελλάδα».

Η συγκεκριμένη ενεργειακή λεωφόρος αποτελεί εθνικής στρατηγικής σημασίας project. Αναβαθμίζει γεωστρατηγικά την Ελλάδα και σε αυτό το σχέδιο στρατηγικός εταίρος είναι οι ΗΠΑ. Το επανέλαβε και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα πριν από περίπου δέκα ημέρες, αλλά και το επιβεβαιώνουν και με κάθε ευκαιρία αμερικανοί αξιωματούχοι.

Ο Κάθετος Διάδρομος, ο οποίος φυσικά συνεχίζει να επεκτείνεται, ωριμάζει εδώ και πολλά χρόνια από πλευράς αμερικανικού σχεδιασμού και άρχισε να υλοποιείται με την επίσκεψη του Νταγκ Μπέργκαμ, υπουργού Εσωτερικών και επικεφαλής του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, στην Ελλάδα στις 11-12 Σεπτεμβρίου 2025, όταν και επισκέφθηκε τις εγκαταστάσεις του Τερματικού Σταθμού LNG της Ρεβυθούσας, μαζί με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου.

Ακολούθησαν συζητήσεις μεταξύ του κ. Παπασταύρου και του αμερικανού ομολόγου του Κρις Ράιτ με τις οποίες συμφώνησαν να βάλουν τον Κάθετο Διάδρομο στο επίκεντρο της ατζέντας της Διατλαντικής Ενεργειακής Συνεργασίας (Partnership for Transatlantic Energy Cooperation – P-TEC) της Αθήνας, που πραγματοποιήθηκε αργότερα, στις 7 Νοεμβρίου 2025 στο Ζάππειο.

Ηδη στο εννεάμηνο του 2026 οι εξαγωγές φυσικού αερίου από την Ελλάδα, ποσότητες LNG που έφτασαν στις ελληνικές υποδομές, εκτοξεύτηκαν κατά 169%. Προορισμός τους ως επί το πλείστον χώρες της περιοχής των Βαλκανίων.

Ο ρόλος της AKTOR και της Atlantic SEE LNG Trade

Στο πλαίσιο της προσπάθειας αυτής, πρωτοβουλίες για την προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου έχει αναλάβει και ο ελληνικός Ομιλος AKTOR, σύμφωνα με όσα έχει ανακοινώσει.

Αφορούν την εμπορία LNG μέσα από την Atlantic SEE LNG Trade, στην οποία συμμετέχει κατά 60% ο Ομιλος AKTOR και η ΔΕΠΑ Εμπορίας κατά 40%. Οι δεσμευτικές συμφωνίες που έχει υπογράψει το σχήμα, όπως έχουν ανακοινωθεί από τον Ομιλο, αφορούν το σκέλος της προμήθειας LNG, τη μακροχρόνια συμφωνία με την αμερικανική Venture Global, η οποία έχει συνάψει αντίστοιχες συμφωνίες διεθνώς, ακόμη και με αμερικανούς ανταγωνιστές της, ενώ στο σκέλος της πώλησης έχει εξασφαλίσει δύο δεσμευτικές συμφωνίες με την Αλβανία και τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, αντίστοιχα, διάρκειας 20 ετών. Επιπλέον, έχουν υπογραφεί μνημόνια συνεργασίας με σειρά κρατών και συζητήσεις για την οριστικοποίησή τους και τη μετατροπή τους σε τελικές συμφωνίες βρίσκονται σε εξέλιξη.

Η διοίκηση της AKTOR υπό τον πρόεδρο και CEO Αλέξανδρο Εξάρχου έχει παρέμβει ουκ ολίγες φορές δημόσια με προτροπές και συστάσεις προς την ευρωπαϊκή ηγεσία να αναλάβει δράσεις για τη στήριξη των μακροπρόθεσμων συμφωνιών έναντι της προμήθειας φορτίων spot.

TO BHMA