Τετάρτη, 27 Μαΐου, 2026
Με μοναδικό θέμα το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης συνεδρίασε χθες το Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΕΔΕ, παρουσία του Υπουργού Εσωτερικών, Θεόδωρου Λιβάνιου.
Με σαφές πολιτικό και θεσμικό στίγμα τοποθετήθηκε ο Υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος στη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, παρουσιάζοντας τη φιλοσοφία, τις βασικές αλλαγές αλλά και τις πολιτικές επιλογές που συνοδεύουν το νέο θεσμικό πλαίσιο.
Ο Υπουργός ξεκαθάρισε εξαρχής ότι ο νέος Κώδικας δεν αποτελεί μια απλή «κωδικοποίηση» ή τακτοποίηση διάσπαρτων διατάξεων, αλλά μια συνολική αναθεώρηση του πλαισίου λειτουργίας της αυτοδιοίκησης. Όπως τόνισε, για πρώτη φορά καταργούνται ρυθμίσεις που ίσχυαν ακόμη και πάνω από έναν αιώνα, ιδιαίτερα στον τομέα της οικονομικής διαχείρισης των δήμων και των περιφερειών.
«Αυτοδιοίκηση δεν σημαίνει ασυδοσία»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην έννοια της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ, επισημαίνοντας ωστόσο ότι αυτή λειτουργεί μέσα σε σαφείς κανόνες λογοδοσίας και ελέγχου. Ο κ. Λιβάνιος ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς θεσμικά όρια και χωρίς ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Στο πλαίσιο αυτό, υπερασπίστηκε τη διατήρηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, εξηγώντας ότι το ισχύον άρθρο 101 του Συντάγματος καθιστά υποχρεωτική την ύπαρξη αποκεντρωμένων κρατικών δομών. Υποστήριξε ότι οποιαδήποτε κατάργηση ή ριζική μεταβολή απαιτεί συνταγματική αναθεώρηση και δεν μπορεί να γίνει με απλή νομοθετική παρέμβαση.
Η συζήτηση για τη Μητροπολιτική Αυτοδιοίκηση
Αναφερόμενος στο ζήτημα της μητροπολιτικής διακυβέρνησης, ο Υπουργός υποστήριξε ότι στην πλειονότητα της χώρας το ζήτημα έχει ήδη λυθεί μέσα από τις υφιστάμενες διοικητικές δομές, εξαιρουμένων κυρίως της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Για την Αττική έκανε αναφορά σε μοντέλα τύπου Γαλλίας, χωρίς όμως – όπως είπε – να θεωρεί ρεαλιστική αυτή τη στιγμή τη δημιουργία ενός νέου ενδιάμεσου βαθμού αυτοδιοίκησης μεταξύ πρώτου και δεύτερου βαθμού.
Οικονομικά των δήμων και αύξηση των ΚΑΠ
Σημαντικό μέρος της τοποθέτησής του αφιερώθηκε στα οικονομικά των ΟΤΑ. Ο κ. Λιβάνιος υπογράμμισε ότι οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) αυξήθηκαν από 1,8 δισ. ευρώ το 2019 σε 2,9 δισ. ευρώ σήμερα, δηλαδή κατά περίπου 1,1 δισ. ευρώ μέσα σε επτά χρόνια.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στη σημαντική αύξηση της μηνιαίας δόσης των ΚΑΠ, η οποία – όπως είπε – από 125 εκατ. ευρώ το 2023 έφτασε σήμερα τα 164 εκατ. ευρώ μηνιαίως. Επισήμανε ότι τα τελευταία χρόνια δόθηκαν επανειλημμένα έκτακτες χρηματοδοτήσεις προς τους δήμους, ενώ καλύφθηκε και μεγάλο μέρος του τέλους ταφής απορριμμάτων.
Αποθεματικό φυσικών καταστροφών στους δήμους
Μία από τις πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις που προανήγγειλε αφορά τη δημιουργία ειδικού αποθεματικού στους δημοτικούς προϋπολογισμούς για φυσικές καταστροφές και έκτακτες ανάγκες. Σύμφωνα με τον Υπουργό, το αποθεματικό αυτό θα μπορεί να χρησιμοποιείται άμεσα για επείγουσες ανάγκες, όπως μισθώσεις μηχανημάτων έργου, κάλυψη εργατικών δαπανών ή ακόμη και προμήθεια τροφίμων σε περιπτώσεις καταστροφών.
Μάλιστα, επικαλέστηκε προσωπικές εμπειρίες από τις καταστροφές στην Καρδίτσα, τονίζοντας ότι οι δήμοι χρειάζονται ευελιξία τις πρώτες κρίσιμες ώρες μιας κρίσης.
Το νέο εκλογικό σύστημα και η κατάργηση του δεύτερου γύρου
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε το νέο εκλογικό σύστημα για τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028. Ο Υπουργός υπερασπίστηκε το σύστημα της «συμπληρωματικής ψήφου», δηλαδή της δυνατότητας δεύτερης επιλογής από τον ψηφοφόρο, το οποίο ουσιαστικά καταργεί τον δεύτερο γύρο εκλογών.
Ο ίδιος ανέφερε ότι το μοντέλο αυτό εφαρμόστηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο και επανήλθε πρόσφατα με απόφαση της εργατικής κυβέρνησης, ενώ έκανε αναφορές και σε παραδείγματα όπως η Νέα Υόρκη και η Κύπρος. Υποστήριξε ότι το υπάρχον σύστημα δεύτερου γύρου οδηγεί σε μεγάλη αποχή, ιδίως σε περιοχές όπου οι πολίτες καλούνται να μετακινηθούν δύο φορές μέσα σε μία εβδομάδα.
Επιπλέον, υποστήριξε ότι το νέο μοντέλο ευνοεί τις προγραμματικές συνεργασίες πριν από τις εκλογές και όχι τις «συμφωνίες δεύτερης Κυριακής».
Ηλεκτρονική ψήφος με φυσική παρουσία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η αναφορά του στη νέα μορφή ηλεκτρονικής ψηφοφορίας που σχεδιάζεται για τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Ο Υπουργός ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται για εξ αποστάσεως ψηφοφορία από το σπίτι, αλλά για ψηφοφορία μέσω ηλεκτρονικού συστήματος σε ειδικά εκλογικά τμήματα.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, οι πολίτες που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν το σύστημα θα εγγράφονται σε ειδικούς καταλόγους και θα μπορούν να ψηφίζουν από περίπου 400 ειδικά τμήματα σε όλη τη χώρα, μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή και παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
Η αλλαγή αυτή, όπως είπε, αποσκοπεί κυρίως στην ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών, ειδικά σε απομακρυσμένες περιοχές και για τους ετεροδημότες.
Εκλογές τον Νοέμβριο και τέλος στους αιφνιδιασμούς
Τέλος, ο κ. Λιβάνιος υπερασπίστηκε και τη χρονική επιλογή των εκλογών, σημειώνοντας ότι πρέπει να βρεθεί ισορροπία ανάμεσα στην τουριστική περίοδο και στην ανάγκη να μην παραμένουν οι δήμοι επί μακρόν σε μεταβατική κατάσταση μετά τις εκλογές.
Τόνισε επίσης ότι, σε αντίθεση με παλαιότερες πρακτικές, η κυβέρνηση φέρνει το νέο εκλογικό σύστημα τέσσερα χρόνια πριν από την εφαρμογή του και όχι λίγους μήνες πριν τις κάλπες, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος διαλόγου και θεσμικής προσαρμογής.
Η ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΚΕΔΕ
Ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, ενημέρωσε το Διοικητικό Συμβούλιο ότι έχει ήδη αποσταλεί προς τις Περιφερειακές Ενώσεις Δήμων και τα μέλη του ΔΣ της ΚΕΔΕ αναλυτική καταγραφή των θέσεων που έχουν ενσωματωθεί στο σχέδιο νόμου, καθώς και εκείνων που εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διεκδίκησης.
Όπως τόνισε, σημαντικός αριθμός προτάσεων της ΚΕΔΕ έχει ήδη υιοθετηθεί, γεγονός που αποδεικνύει τη συμβολή της Πρωτοβάθμιας Αυτοδιοίκησης στη διαμόρφωση του νέου θεσμικού πλαισίου. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την ενίσχυση της Διοικητικής και Οικονομικής Αυτοτέλειας των Δήμων, δηλαδή της Συνταγματικής Αναθεώρησης.
Ο κ. Κυρίζογλου χαρακτήρισε τον νέο Κώδικα σημαντική θεσμική τομή, καθώς επιχειρεί να ενοποιήσει το κατακερματισμένο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η σχετική συζήτηση, όπως ανέφερε, ξεκίνησε επισήμως από το Συνέδριο της ΚΕΔΕ στη Ρόδο το 2024, συνεχίστηκε στο Συνέδριο της Αλεξανδρούπολης το 2025 και στη Γενική Συνέλευση της ΚΕΔΕ τον Δεκέμβριο του 2025, καταλήγοντας στο σχέδιο νόμου που βρίσκεται σήμερα σε δημόσια διαβούλευση.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στο γεγονός ότι η συζήτηση για τον νέο Κώδικα συμπίπτει χρονικά με την έναρξη του διαλόγου για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.
«Ο νέος Κώδικας δεν είναι το τέλος της διαδρομής. Είναι όμως ένα σημαντικό βήμα για να διεκδικήσουμε τις αναγκαίες αλλαγές που θα κατοχυρώσουν ουσιαστικά την πλήρη Διοικητική και Οικονομική Αυτοτέλεια των Δήμων», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Μεταξύ των θετικών διατάξεων που περιλαμβάνονται στο σχέδιο νόμου, ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ ξεχώρισε την πλήρη κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (ΕΧΤΑ), την ενσωμάτωση του πρόσθετου πρωτοκόλλου για τη συμμετοχή των πολιτών στις υποθέσεις των ΟΤΑ, καθώς και τη θεσμική θωράκιση της δημοτικής περιουσίας, μέσω της πρόβλεψης ότι δεν μπορεί να υπάρξει παρέμβαση στη διοίκηση και διαχείρισή της χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των Δημοτικών Συμβουλίων.
Θετική αξιολόγηση υπήρξε επίσης για τη διατήρηση του ισχύοντος πλαισίου καθορισμού των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, σύμφωνα με πάγιο αίτημα της ΚΕΔΕ.
Παράλληλα, η ΚΕΔΕ εξακολουθεί να ζητά βελτιώσεις σε θέματα που αφορούν τα κωλύματα και τα ασυμβίβαστα, τη λειτουργία των παρατάξεων και των Δημοτικών Συμβουλίων, καθώς και τη μεταφορά της ευθύνης λειτουργίας των λαϊκών αγορών Αττικής και Θεσσαλονίκης στους Δήμους.
Η ΚΕΔΕ κατέθεσε στο Υπουργείο Εσωτερικών αναλυτικό υπόμνημα των κατ’ άρθρο παρατηρήσεών της, των παρατηρήσεων των Περιφερειακών Ενώσεων Δήμων (ΠΕΔ) της χώρας και των Επιτροπών της ΚΕΔΕ επί του προς διαβούλευση σχεδίου νόμου.
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΕΔ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
Την ανάγκη ουσιαστικής αναμόρφωσης του Σχεδίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης θέτει η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Δυτικής Ελλάδας, καταθέτοντας τις τελικές παρατηρήσεις και προτάσεις της επί της Β’ Έκδοσης που έχει τεθεί σε διαβούλευση από το Υπουργείο Εσωτερικών έως τις 4 Ιουνίου 2026.
Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας, στη συνεδρίασή του στις 19 Μαΐου, διαπίστωσε ότι η νέα εκδοχή του σχεδίου δεν περιλαμβάνει ουσιαστικές αλλαγές σε σχέση με το αρχικό κείμενο. Παρά ορισμένες θετικές επισημάνσεις, εκτιμά ότι η κωδικοποίηση σε ένα ενιαίο νομοθέτημα δεν απαντά στα μεγάλα ζητήματα που αφορούν τη συνταγματική κατοχύρωση, τη θεσμική λειτουργία και την οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια των ΟΤΑ.
«Περισσότερο μηχανισμός εποπτείας παρά μεταρρύθμιση»
Σύμφωνα με την ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας, το σχέδιο εμφανίζεται περισσότερο ως ένας ενιαίος διοικητικός μηχανισμός καταγραφής, ελέγχου, μητρώων, δεικτών, πληροφοριακών συστημάτων και οικονομικής παρακολούθησης, παρά ως μια πραγματική μεταρρύθμιση που ενισχύει τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η Ένωση τονίζει ότι το νέο πλαίσιο θα πρέπει να κινείται στη λογική της σύγχρονης ευρωπαϊκής Αυτοδιοίκησης και να ενισχύει τη γενική αρμοδιότητα των Δήμων επί των τοπικών υποθέσεων, όπως προβλέπεται από το άρθρο 102 του Συντάγματος.
Στο πλαίσιο αυτό ζητά την αναμόρφωση του σχεδίου, με ουσιαστική ενσωμάτωση των προτάσεων των Δήμων, αλλά και την απόδοση όλων των θεσμοθετημένων και παρακρατηθέντων πόρων προς την Αυτοδιοίκηση.
Καμία νέα αρμοδιότητα χωρίς πόρους και προσωπικό
Κεντρικό σημείο των παρατηρήσεων της ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας είναι η ανάγκη να θεσπιστεί σαφής ρήτρα σύνδεσης αρμοδιοτήτων και πόρων.
Η θέση της είναι ξεκάθαρη: καμία νέα αρμοδιότητα στους Δήμους χωρίς αντίστοιχους πόρους, προσωπικό και μέσα. Η ΠΕΔ ζητά έναν αυτόματο, κοστολογημένο και εκτελεστό μηχανισμό, βασισμένο στις μελέτες κόστους και λειτουργίας των ΟΤΑ από την ΕΕΤΑΑ.
Παράλληλα, ζητά πλήρη σεβασμό στη συνταγματική γενική αρμοδιότητα των Δήμων για τις τοπικές υποθέσεις, με ρητή κατοχύρωση του τεκμηρίου τοπικών υποθέσεων και αναδιατύπωση του λεγόμενου «τεκμηρίου καθημερινότητας».
Ενστάσεις για την εποπτεία και τον έλεγχο των ΟΤΑ
Η ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας ζητά την επαναφορά της αρχής σύμφωνα με την οποία οι πράξεις των ΟΤΑ ισχύουν από την έκδοσή τους και ο έλεγχος νομιμότητας ασκείται αποκλειστικά εκ των υστέρων, μέσα σε εύλογες προθεσμίες.
Ταυτόχρονα, ζητά την απόσυρση της υπερενισχυμένης εποπτείας και των πρόσθετων ελέγχων στους ΟΤΑ, θεωρώντας ότι ένα τέτοιο μοντέλο υπονομεύει την ουσιαστική αυτοτέλεια της Αυτοδιοίκησης.
Οι αλλαγές στο εκλογικό μοντέλο
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο νέο εκλογικό μοντέλο του 42%+1. Η ΠΕΔ ζητά πλήρη αιτιολόγηση και θεσμική αξιολόγηση του μοντέλου, καθώς και διασφάλιση της ηλεκτρονικής ψήφου με ισχυρές εγγυήσεις για τη μυστικότητα, την καθολικότητα και την αμεσότητα της λαϊκής εντολής.
Σύμφωνα με την πρόταση της ΠΕΔ, πριν από οποιαδήποτε εφαρμογή θα πρέπει να προηγηθεί επιστημονική και συγκριτική μελέτη, καθώς και διαμόρφωση προτύπων από την ΕΕΤΑΑ που θα εγγυώνται το αδιάβλητο της διαδικασίας.
Παράλληλα, ζητείται τα 19μελή δημοτικά συμβούλια να γίνουν 21μελή, ώστε να ενισχυθεί η κυβερνησιμότητα, ιδίως στους μικρούς και μεσαίους Δήμους. Για τις αραιοκατοικημένες κοινότητες έως 300 κατοίκους, η ΠΕΔ ζητά να καταργηθεί κάθε έμμεση απαίτηση ελάχιστου αριθμού υποψηφίων, ώστε να μην εμποδίζεται η συγκρότηση συνδυασμών.
Μικροί, ορεινοί και μεσαίοι Δήμοι ζητούν ρεαλιστικούς όρους
Η ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας θέτει επίσης θέμα επανεξέτασης των αυξημένων απαιτήσεων για την κατάρτιση συνδυασμών και την πλήρωση ψηφοδελτίων, ειδικά στους μικρούς, ορεινούς και μεσαίους Δήμους.
Όπως επισημαίνει, η απαίτηση υπερπληθυσμού υποψηφίων σε ποσοστά που φθάνουν έως και το 150% δημιουργεί πρακτικά εμπόδια συμμετοχής και δυσανάλογο διοικητικό βάρος. Για τον λόγο αυτό προτείνει τη μείωση του σχετικού ποσοστού στο 120%.
Αντίστοιχα, θέτει προς επανεξέταση και την ποσόστωση φύλου 40%, καθώς, σε συνδυασμό με τις αυξημένες απαιτήσεις κατάρτισης ψηφοδελτίων, προκαλεί σοβαρές δυσκολίες σε μικρούς και ορεινούς δήμους ή κοινότητες με περιορισμένη πληθυσμιακή βάση. Η πρόταση της ΠΕΔ είναι η μείωση του ποσοστού στο 30%, με παράλληλη διατήρηση πολιτικών που ενισχύουν ουσιαστικά τη συμμετοχή των γυναικών στην Αυτοδιοίκηση.
Ειδικό καθεστώς για ορεινούς, νησιωτικούς και μικρούς Δήμους
Στις προτάσεις της ΠΕΔ περιλαμβάνεται η καθιέρωση ουσιαστικού ειδικού καθεστώτος για ορεινούς, νησιωτικούς και μικρούς Δήμους.
Η Ένωση ζητά προσαύξηση του συντελεστή ΚΑΠ, δημιουργία Ταμείου Ορεινών και Νησιωτικών Περιοχών, καθιέρωση «Ελάχιστου Εγγυημένου Επιπέδου Υπηρεσιών», υποχρεωτική τεχνική υποστήριξη από την ΕΕΤΑΑ και θεσμοθέτηση Συντελεστή Εδαφικής Εξισορρόπησης.
Παράλληλα, προτείνει νέο πρόγραμμα υποδομών και λειτουργικής αναβάθμισης των πρωτοβάθμιων ΟΤΑ, στα πρότυπα του προγράμματος «ΘΗΣΕΑΣ».
Πολιτική προστασία, αιρετοί και θεσμικός ρόλος των ΠΕΔ
Η ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας ζητά ειδικό κεφάλαιο και μηχανισμό στήριξης για την πολιτική προστασία, με μόνιμη χρηματοδότηση, μόνιμο προσωπικό, επιχειρησιακό εξοπλισμό και αναλογική κατανομή ευθύνης μεταξύ Δήμων, Περιφερειών και κράτους.
Επιπλέον, ζητά αναβάθμιση της καταστατικής θέσης των αιρετών, με λογοδοσία και έλεγχο, αλλά και με σεβασμό στον θεσμικό τους ρόλο και εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας στην πειθαρχική και ποινική ευθύνη.
Στις προτάσεις της περιλαμβάνεται επίσης η ρητή θεσμική κατοχύρωση των ΠΕΔ και της ΚΕΔΕ ως υποχρεωτικών συνομιλητών της κεντρικής διοίκησης, με αυτόνομη χρηματοδότηση και σύμφωνη γνώμη σε κρίσιμα θέματα που αφορούν την Αυτοδιοίκηση και την τοπική ανάπτυξη.
Μεταβατική περίοδος και αναπτυξιακά προγράμματα
Η ΠΕΔ ζητά ομαλή μεταβατική περίοδο, ώστε να διασφαλιστεί η συνέχεια των αναπτυξιακών προγραμμάτων που βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως το ΕΣΠΑ, το ΣΣ ΚΑΠ, το ΤΑΠΤΟΚ και το Ταμείο Ανάκαμψης.
Παράλληλα, θέτει θέμα ουσιαστικής συμμετοχής των ΟΤΑ στην κατανομή των πόρων της νέας προγραμματικής περιόδου, καθώς και διασφάλισης της εργασιακής συνέχειας του προσωπικού των ΟΤΑ και των νομικών τους προσώπων.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται ακόμη η δυνητική εφαρμογή του τέλους τοπικής ανάπτυξης, ώστε να αποφευχθεί η επιβολή τοπικής φορολογίας και η δημιουργία περιφερειακών ανισοτήτων, η ανάκτηση των ΥΔΟΜ από τους Δήμους με ταυτόχρονη ενίσχυση σε πόρους και προσωπικό, καθώς και η δημιουργία αυτοτελούς ενότητας στον Κώδικα για το δημογραφικό, την ύπαιθρο και την ανθεκτικότητα.
Την ανακοίνωση υπογράφει, για το Διοικητικό Συμβούλιο, ο πρόεδρος της ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας και δήμαρχος Καλαβρύτων, Αθανάσιος Παπαδόπουλος.
ΠΑΤΡΙΣ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου