Καταφύγια: 2.892 χώροι, συνολικής χωρητικότητας 1.981.514 ατόμων σε όλη τη χώρα

  Παρασκευή, 6 Μαρτίου, 2026

Μακάρι να μη χρειαστούν

Στο Δήμο Ήλιδας δεν υπάρχει κανένα καταφύγιο!!!  Ας μη ξεχνάμε ότι στην Ανδραβίδα είναι ένα από τα μεγαλύτερα στρατιωτικά αεροδρόμια της Ελλάδας!

Πολλά από τα ιστορικά καταφύγια της Αθήνας έχουν αλλάξει χρήση ή παραμένουν σφραγισμένα.

Με την ένταση στη Μέση Ανατολή να κλιμακώνεται και τον κίνδυνο διεύρυνσης στην ανατολή Μεσόγειο να είναι εμφανής, αρκετοί αναρωτιούνται ποια είναι τα μέτρα προστασίας σε περίπτωση ενός πολέμου που ενδεχομένως επηρεάσει και την Ελλάδα.

Ο Ιωάννης Μεταξάς το 1936, προβλέποντας τη δίνη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έδωσε εντολή για την κατασκευή χωρών προστασίας και καταφυγίων σε κάθε νέα οικοδομή άνω των δύο ορόφων.

Δείτε ΕΔΩ τον χάρτη με τα καταφύγια της Ελλάδας

Δημιουργήθηκε έτσι ένα δίκτυο 12.000 καταφυγίων περίπου στην Αθήνα, με τις 5.500 από αυτές τις υποδομές να ανήκουν σε ιδιώτες, κάτω από πολυκατοικίες και εργοστάσια.Ο νόμος του Μεταξά καταργήθηκε το 1956, ωστόσο τα καταφύγια παραμένουν κάτω από κεντρικούς δρόμους και λόφους της Αθήνας.

Πού βρίσκονται όμως αυτά τα καταφύγια;

Σήμερα, η συζήτηση για την ασφάλεια του άμαχου πληθυσμού επανέρχεται στο προσκήνιο. Σε απάντηση ερώτησης, ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη, Ιωάννης Λαμπρόπουλος, παρέθεσε το Νοέμβριο του 2025, τα επίσημα δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση των υποδομών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαβιβάστηκαν στη Βουλή: «Κατά την τρέχουσα χρονική περίοδο, στο σύνολο των Περιφερειακών Ενοτήτων της χώρας, έχουν χαρακτηριστεί ως καταφύγια 2.892 χώροι, συνολικής χωρητικότητας 1.981.514 ατόμων (με δυνατότητα αύξησης αυτής κατά 30%)

Η ευθύνη για τη διατήρηση αυτών των χώρων είναι μοιρασμένη. Οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχουν αναλάβει τη συντήρηση των δημόσιων χώρων, ενώ οι ιδιώτες ιδιοκτήτες οφείλουν να μεριμνούν για τους δικούς τους χώρους, διασφαλίζοντας ότι μπορούν να ετοιμαστούν για επιχειρησιακή χρήση μέσα σε μόλις 24 ώρες αν παραστεί ανάγκη.

Από τον Αρδηττό μέχρι το πάρκινγκ της βουλής

Πολλά από τα ιστορικά καταφύγια της Αθήνας έχουν αλλάξει χρήση ή παραμένουν σφραγισμένα. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Μεγάρου της Βουλής, όπου ο αρχικός χώρος προστασίας έχει μετατραπεί από το 2000 σε υπόγειο πάρκινγκ πέντε επιπέδων.

Αντίθετα, ο χώρος στον Λυκαβηττό, ο οποίος εκτείνεται σε βάθος 100 μέτρων μέσα στον βράχο, παραμένει μια από τις πιο καλοσυντηρημένες στρατιωτικές υποδομές, διαθέτοντας ακόμα και σήμερα παροχές νερού και ηλεκτρικού ρεύματος.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το καταφύγιο στον λόφο του Αρδηττού. Ο ερευνητής Κωνσταντίνος Κυρίμης, ο οποίος έχει μελετήσει εκτενώς αυτές τις κατασκευές, αναφέρει για τον συγκεκριμένο χώρο:

«Το πιο εντυπωσιακό και το πιο μεγάλο είναι αυτό που βρίσκεται στον Αρδηττό και χωρούσε 1.300 άτομα. Βέβαια αυτό ήταν στρατιωτικής χρήσης, αργότερα το πήραν οι Γερμανοί και το έκαναν αποθήκη πυρομαχικών και φεύγοντας το ανατίναξαν, ενώ χρησιμοποιήθηκε και στα Δεκεμβριανά. Είναι δηλαδή ένα πολύπαθο καταφύγιο».

Πολλά από τα ιστορικά καταφύγια της Αθήνας έχουν αλλάξει χρήση ή παραμένουν σφραγισμένα. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Μεγάρου της Βουλής, όπου ο αρχικός χώρος προστασίας έχει μετατραπεί από το 2000 σε υπόγειο πάρκινγκ πέντε επιπέδων.

Η ακτινογραφία του Κέντρου και τα νότια προάστια

Η πυκνότητα των χώρων προστασίας αυξάνεται όσο πλησιάζουμε σε νευραλγικά σημεία της πόλης. Κάτω από το πολυκατάστημα Attica στην Πανεπιστημίου κρύβεται ένα από τα ισχυρότερα καταφύγια της Αθήνας, με τοίχους από μπετόν αρμέ πάχους ενός μέτρου.

Στα νότια προάστια, η εικόνα διαφοροποιείται. Στη Βούλα (ΠΙΚΠΑ) και τη Γλυφάδα υπάρχουν «δίδυμες» κατασκευές που δεν ανήκουν στην περίοδο Μεταξά, αλλά χτίστηκαν από τις δυνάμεις Κατοχής. Αντίστοιχα, στη Ραφήνα, το «Δάσος Οχυρού» φιλοξενεί γερμανικές στοές που παραμένουν σε εντυπωσιακή κατάσταση, παρά τις ανατινάξεις που επιχείρησαν οι Γερμανοί κατά την αποχώρησή τους το 1944.

Το κτίριο της οδού Κοραή 4

Στο κτίριο της οδού Κοραή 4, της Εθνικής Ασφαλιστικής, στα δύο υπόγεια (έξι μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης) οι μηχανικοί Ε. Κριεζής και Α. Μεταξάς είχαν κατασκευάσει τα πιο σύγχρονα αντιαεροπορικά καταφύγια, με μεταλλικές πόρτες που έκλειναν αεροστεγώς, αλλά υπήρχε επικοινωνία μεταξύ των 2 ορόφων με εσωτερικό κλιμακοστάσιο.

Στην Κατοχή εγκαταστάθηκαν στο μέγαρο διάφορες υπηρεσίες των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής και η Kommandatur και τα υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια μετατράπηκαν σε φυλακές. 

Καταφύγιο Επτανήσων και Πιπίνου στην Κυψέλη

Στην πολυκατοικία των οδών Πιπίνου και Επτανήσων στην Κυψέλη, που χτίστηκε το 1938 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Λεωνίδα Μπόνη για την οικογένεια του εφοπλιστή Βούλγαρη, υπάρχει ένα ευρύχωρο υπόγειο καταφύγιο που μπορεί να φιλοξενήσει 63 άτομα και αποτελείται από μία κεντρική αίθουσα, δύο τουαλέτες, μία κουζίνα, ένα πλυσταριό και δύο μικρότερους βοηθητικούς χώρους.

Τα καταφύγια στον Πειραιά

Στον Πειραία υπάρχουν τρία καταφύγια. Αυτό στη Δραπετσώνα, απέναντι από τις δεξαμενές του Βασιλειάδη στο λιμάνι και δίπλα ακριβώς από την Πυροσβεστική διαθέτει τρεις εισόδους, η μία από τις οποίες, η κεντρική, είναι κλειδωμένη με βαριά πόρτα. Είναι αρκετά μεγάλο  που αποτελείται από δύο παράλληλες βασικές στοές και άλλες μικρότερες που τις συνδέουν μεταξύ τους, κάθετα προς αυτές. Υπάρχουν επίσης και άλλες που είναι τυφλές και καταλήγουν σε βράχο. Διαθέτει εσωτερικές μεταλλικές πόρτες και μερικά σημεία διαμορφωμένα και χτισμένα με σύγχρονα τούβλα.

Διαθέτει παλιές εγκαταστάσεις φωτισμού και ύδρευσης, μια μικρή μεταλλική υδατοδεξαμενή, που συνδέεται με ένα σωλήνα τροφοδοσίας, κι έναν άλλο που καταλήγει σε μια βρύση. Επίσης έχει παλιές εγκαταστάσεις ηλεκτροδότησης στα τσιμεντένια τοιχώματα.

Το δεύτερο καταφύγιο είναι στο κέντρο της Καστέλλας και κατασκευάστηκε την εποχή του Ιωάννη Μεταξά. Καλύπτει σχετικά μικρή επιφάνεια, αλλά διαθέτει υδραυλικές εγκαταστάσεις και ρεύμα, που βρίσκονται σε πολύ κακή κατάσταση σήμερα, ερειπωμένα και κατεστραμμένα. Σκάλες συνδέουν τα δύο κύρια επίπεδα μεταξύ τους, αλλά και άλλους συγκεκριμένης σημασίας χώρους του επάνω ορόφου, που βρίσκονται λίγο ψηλότερα (WC, δεξαμενή νερού)

Το τρίτο είναι το υπόγειο πολεμικό καταφύγιο στον λόφο του Προφήτη Ηλία. Είναι και αυτό ένα μικρό αντιαεροπορικό καταφύγιο, χωρίς ιδιαίτερα μεγάλους χώρους. Δε διαθέτει υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, ενώ τα τοιχώματα των στοών είναι λιθόκτιστα και η οροφή τους τοξωτή από μπετόν. Στους υπόγειους διαδρόμους καταλήγουν περίπου 50 σκαλοπάτια, που οδηγούν γύρω στα 10-12 μέτρα κάτω από την επιφάνεια.

Το κενό στα πυρηνικά και οι σειρήνες

Παρά τον μεγάλο αριθμό αντιαεροπορικών χώρων, η χώρα δεν διαθέτει δημόσια πυρηνικά καταφύγια, τα οποία απαιτούν εντελώς διαφορετικές προδιαγραφές, όπως συστήματα αναπλήρωσης αέρα και προμήθειες για παραμονή τουλάχιστον 15 ημερών.

Στον αντίποδα, το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης παραμένει σε πλήρη ετοιμότητα. Οι περίπου 900 σειρήνες πολέμου (600 ηλεκτροκίνητες και 300 χειροκίνητες) δοκιμάζονται ετησίως κατά τη στρατιωτική άσκηση «Παρμενίων», διασφαλίζοντας ότι ο ήχος του συναγερμού θα φτάσει σε κάθε γωνιά της επικράτειας αν ποτέ απαιτηθεί.